Wanneer ben je klaar voor het praktijkexamen?

Een vraag die we bij Rijschool Butterhuizen heel vaak krijgen is:

“Wanneer ben ik klaar voor mijn praktijkexamen?”

Sommige leerlingen kijken daarbij vooral naar het aantal rijlessen.

“Ik heb nu 35 lessen gehad. Dan moet ik toch bijna klaar zijn?”

Maar zo werkt een rijopleiding eigenlijk niet.

Je bent niet klaar voor het praktijkexamen omdat je een bepaald aantal lessen hebt gevolgd. Je bent klaar wanneer je steeds opnieuw laat zien dat je zelfstandig, veilig en verantwoord aan het verkeer kunt deelnemen.

Daarbij gaat het niet alleen om de bediening van de auto. Je moet verkeerssituaties op tijd herkennen, vooruitkijken, risico’s inschatten, zelfstandig beslissingen nemen en je rijgedrag aanpassen aan wat er om je heen gebeurt.

Bij Rijschool Butterhuizen kijken we daarom niet alleen naar hoeveel lessen je hebt gehad, maar vooral naar wat je tijdens die lessen zelfstandig kunt.

Het aantal rijlessen bepaalt niet of je klaar bent

Iedere leerling leert in zijn eigen tempo.

De ene leerling heeft de bediening van de auto snel onder controle, maar heeft meer tijd nodig om verkeerssituaties zelfstandig op te lossen. Een andere leerling heeft in het begin juist wat langer nodig voor sturen, schakelen en voertuigbeheersing, maar ontwikkelt daarna snel verkeersinzicht.

Daarom bestaat er geen magisch aantal rijlessen waarna je automatisch klaar bent voor je praktijkexamen.

Natuurlijk geeft het aantal lessen enige richting. Maar uiteindelijk moet je niveau bepalen wanneer je examen doet.

Wil je weten wat gebruikelijk is? Lees dan ook hoeveel rijlessen heb je gemiddeld nodig voor je rijbewijs?

Wat moet je kunnen voordat je praktijkexamen doet?

Om klaar te zijn voor het praktijkexamen moet je verschillende vaardigheden tegelijkertijd kunnen toepassen.

Denk onder andere aan:

• goede voertuigbeheersing;
• veilig en zelfstandig rijden;
• bewust vooruit kijken;
• doelgericht je spiegels en omgeving controleren;
• verkeerssituaties tijdig herkennen;
• je snelheid goed aanpassen;
• voldoende afstand houden;
• rekening houden met andere weggebruikers;
• verkeersregels correct toepassen;
• zelfstandig beslissingen nemen;
• bijzondere verrichtingen beheersen;
• risico’s tijdig herkennen;
• en vooruit kunnen plannen.

Het belangrijkste is dat dit uiteindelijk niet meer voelt als een verzameling losse opdrachten.

Je moet niet meer denken:

nu moet ik spiegelen, nu remmen, nu schakelen en nu naar die fietser kijken.

Die onderdelen moeten steeds meer samenvallen tot één zelfstandig rijproces.

Zelfstandig rijden is de belangrijkste graadmeter

In het begin van je rijopleiding helpt je instructeur natuurlijk veel.

Je hoort bijvoorbeeld:

“Kijk eens verder vooruit.”

“Laat je gas alvast los.”

“Controleer je spiegel nog even.”

“Wat verwacht je dat die fietser gaat doen?”

Dat hoort bij leren autorijden.

Maar naarmate je dichter bij het praktijkexamen komt, moet die hulp steeds minder nodig zijn.

Je moet uiteindelijk zelf zien dat er verderop iets gebeurt, zelf bepalen welke informatie belangrijk is en vervolgens zelfstandig een veilige oplossing kiezen.

Van hulp naar observeren

Een goede graadmeter is daarom de rol van je instructeur.

In het begin:

de instructeur legt uit en helpt → jij voert uit.

Later:

de instructeur stelt vragen → jij bedenkt de oplossing.

Richting examenniveau:

jij ziet het zelf → jij maakt een plan → jij handelt → de instructeur observeert.

Wanneer je instructeur tijdens een rit steeds minder hoeft te zeggen of te corrigeren, is dat een belangrijk teken dat je zelfstandiger wordt.

Zelfstandig rijden betekent meer dan niet ingrijpen

Sommige leerlingen denken:

“Mijn instructeur heeft niet geremd of gestuurd, dus ik ben klaar voor mijn examen.”

Zo eenvoudig is het niet.

Fysiek ingrijpen is maar één vorm van hulp.

Ook mondelinge hulp telt mee.

Als je instructeur regelmatig moet zeggen:

• kijk verder vooruit;
• snelheid eruit;
• let op die fietser;
• controleer je spiegel;
• denk aan de voorrang;
• kies je positie;
• of maak nu een beslissing;

dan wordt een deel van het verkeersproces nog steeds door je instructeur aangestuurd.

Richting je praktijkexamen willen we juist zien dat jij dat proces zelf uitvoert.

Goed vooruitkijken maakt een enorm verschil

Een van de belangrijkste vaardigheden richting examenniveau is vooruitkijken.

Beginnende leerlingen kijken vaak relatief dicht voor de auto.

Daardoor worden verkeerssituaties later herkend.

En wanneer je iets pas laat ziet, kun je ook pas laat gaan nadenken over een oplossing.

Wanneer je verder vooruit leert kijken, ontstaat er tijd.

Je ziet bijvoorbeeld eerder:

• dat een verkeerslicht verderop rood wordt;
• dat verkeer een paar auto’s voor je begint te remmen;
• dat een fietser een kruispunt nadert;
• dat een rijstrook ophoudt;
• dat er een rotonde aankomt;
• of dat een situatie verderop onoverzichtelijk wordt.

Je kunt dan al een plan maken voordat je daadwerkelijk bij de situatie bent.

Daarom besteden we tijdens de rijopleiding veel aandacht aan ver vooruit kijken tijdens het autorijden.

Van reageren naar anticiperen

Dit is een ontwikkeling die we tijdens een rijopleiding graag willen zien.

Een beginnende leerling reageert vaak.

Er gebeurt iets en daarna komt de reactie.

Een verder gevorderde leerling gaat situaties herkennen.

En richting zelfstandig rijden wil je steeds meer leren anticiperen.

Je probeert dus te voorspellen wat er mogelijk gaat gebeuren en houdt daar vooraf al rekening mee.

Stel dat je verderop kinderen bij een oversteekplaats ziet.

Je wacht dan niet totdat een kind daadwerkelijk de rijbaan opstapt.

Je denkt eerder:

Daar kan straks iemand oversteken.

Vervolgens controleer je je omgeving, beoordeel je de situatie, pas je zo nodig je snelheid aan en zorg je ervoor dat je voorbereid bent.

Dat is verkeersinzicht.

Waarnemen – voorspellen – evalueren – beslissen – handelen

Een manier waarop je dit proces kunt bekijken is:

Waarnemen → Voorspellen → Evalueren → Beslissen → Handelen

Waarnemen

Wat zie ik?

Voorspellen

Wat zou er kunnen gebeuren?

Evalueren

Wat betekent dat voor mijn situatie?

Beslissen

Wat ga ik doen?

Handelen

Voer ik mijn beslissing veilig en op tijd uit?

Hoe verder je in je rijopleiding komt, hoe vanzelfsprekender dit proces moet worden.

Je wilt uiteindelijk niet pas gaan nadenken wanneer je midden in een verkeerssituatie zit.

Je wilt er vóór die tijd al mee bezig zijn.

Kun je je eigen fouten herkennen en oplossen?

Klaar zijn voor het praktijkexamen betekent niet dat je nooit meer een fout maakt.

Ook ervaren bestuurders maken fouten.

Belangrijker is:

welke fout maak je, ontstaat er gevaar en hoe ga je ermee om?

Stel dat je merkt dat je een situatie iets te snel nadert.

Herken je dat zelf?

Pas je zelfstandig en op tijd je snelheid aan?

Blijf je goed kijken?

En los je de situatie veilig op?

Of moet je instructeur eerst aangeven dat je iets moet veranderen?

Een leerling die zijn eigen fouten steeds beter herkent en veilig kan herstellen, laat zien dat hij of zij zelfstandiger begint te rijden.

Moet je foutloos kunnen rijden voor je praktijkexamen?

Nee.

Dat is een belangrijk misverstand.

Je hoeft niet foutloos te kunnen rijden om klaar te zijn voor je praktijkexamen.

Ook tijdens het examen kan een situatie een keer minder mooi verlopen.

De examinator kijkt naar het totaalbeeld en vooral naar de vraag of je veilig, zelfstandig en verantwoord rijdt.

Daarom is het veel belangrijker om te begrijpen wat er gebeurt en veilig verder te rijden dan om na ieder klein foutje te denken dat je examen verloren is.

Meer hierover lees je bij wat zijn de meest gemaakte fouten tijdens het rijexamen?

Hoe belangrijk is kijkgedrag?

Heel belangrijk.

Maar goed kijkgedrag betekent niet dat je alleen zichtbaar vaak genoeg in je spiegels kijkt.

Kijken moet een doel hebben.

Je verzamelt informatie omdat je die informatie nodig hebt voor je volgende beslissing.

Je wilt weten:

• wat er vóór je gebeurt;
• wat er achter je gebeurt;
• wat er naast je gebeurt;
• welke weggebruikers invloed op jouw rijlijn kunnen krijgen;
• en wat je verderop kunt verwachten.

Je kijkt dus niet omdat je hebt geleerd dat je moet kijken.

Je kijkt omdat je iets wilt weten.

Dat verschil is belangrijk.

Wil je hier gericht mee oefenen? Lees dan hoe verbeter je je kijktechniek tijdens het autorijden?

Kan de hardop-denkmethode helpen richting het examen?

Ja.

Wanneer een leerling verkeerssituaties te laat herkent of onvoldoende vooruit plant, gebruiken we tijdens rijlessen regelmatig de hardop-denkmethode.

Je benoemt bijvoorbeeld:

“Verderop komt een rotonde. Rechts rijdt een fietser richting de oversteek. Ik laat mijn gas alvast los en kijk hoe de situatie zich ontwikkelt.”

Daarmee train je jezelf om niet alleen te kijken, maar informatie ook daadwerkelijk te verwerken.

Uiteindelijk gaat het om:

wat zie ik → wat kan er gebeuren → wat betekent dat voor mij → wat ga ik doen?

Het is natuurlijk niet de bedoeling dat je de rest van je leven hardop pratend door het verkeer rijdt.

Hardop denken is een hulpmiddel om een denkproces aan te leren dat uiteindelijk vanzelf in je hoofd plaatsvindt.

Lees hierover meer in wat is de hardop-denkmethode tijdens rijles?

Wanneer plannen we het praktijkexamen?

Bij Rijschool Butterhuizen proberen we een praktijkexamen niet pas aan te vragen wanneer een leerling op dat moment volledig klaar is.

Een praktijkexamen moet meestal vooruit worden gepland.

Daarom kijken we tijdens de rijopleiding naar je ontwikkeling en maken we een inschatting van het niveau dat je rond de verwachte examendatum kunt bereiken.

We kijken bijvoorbeeld naar:

• je huidige niveau;
• je ontwikkeling in de afgelopen lessen;
• hoeveel lessen er nog tot het examen volgen;
• welke onderdelen nog aandacht nodig hebben;
• hoeveel hulp je nog nodig hebt;
• en de beschikbare examencapaciteit.

Daarbij houden we rekening met de wachttijd voor een CBR-praktijkexamen.

Het doel is dat jouw ontwikkeling en de geplande examendatum zo goed mogelijk bij elkaar uitkomen.

Welke rol kan een tussentijdse toets spelen?

Een tussentijdse toets kan tijdens de rijopleiding een waardevol meetmoment zijn.

Je maakt kennis met een situatie die overeenkomsten heeft met het uiteindelijke praktijkexamen en krijgt feedback over je rijgedrag.

Dat kan waardevolle informatie opleveren voor het laatste gedeelte van je rijopleiding.

Je weet daarna beter:

• welke onderdelen al goed gaan;
• waar nog verbetering mogelijk is;
• hoe je reageert in een examensituatie;
• en waar je richting het praktijkexamen extra aandacht aan kunt besteden.

Meer hierover lees je bij wat is een tussentijdse toets en wat heb je eraan?

Wanneer ben je nog niet klaar voor het praktijkexamen?

Soms kan een leerling de auto technisch prima bedienen, maar is er tijdens het rijden nog te veel hulp nodig.

Bijvoorbeeld wanneer je instructeur regelmatig moet:

• waarschuwen voor andere weggebruikers;
• zeggen dat je snelheid moet verminderen;
• aangeven waar je moet kijken;
• helpen bij het kiezen van je positie;
• je herinneren aan voorrang;
• helpen om een verkeerssituatie te begrijpen;
• of ingrijpen om een onveilige situatie te voorkomen.

Dan is het meestal verstandig om verder te oefenen.

Alleen de auto van A naar B kunnen rijden is niet voldoende.

Je moet onderweg ook zelfstandig alle verkeersproblemen kunnen herkennen en oplossen.

Wat als jij denkt dat je klaar bent, maar je instructeur nog niet?

Dat kan natuurlijk gebeuren.

Je hebt misschien het gevoel dat je lessen goed gaan en wilt graag examen doen.

Je instructeur kijkt echter naar meer dan alleen of je de auto technisch kunt besturen.

Er wordt bijvoorbeeld gekeken naar:

• veiligheid;
• zelfstandigheid;
• kijkgedrag;
• verkeersinzicht;
• risicoherkenning;
• besluitvaardigheid;
• planning;
• en hoeveel hulp nog nodig is.

Vraag in zo’n situatie daarom niet alleen:

“Hoeveel lessen moet ik nog?”

Vraag liever:

“Welke onderdelen moet ik nog verbeteren voordat ik volgens jou klaar ben voor het examen?”

Daar heb je veel meer aan.

Je weet dan precies waar je de komende lessen aan kunt werken.

Kunnen zenuwen betekenen dat je nog niet klaar bent?

Niet automatisch.

Bijna iedereen is in meer of mindere mate gespannen voor een praktijkexamen.

Het wordt vooral belangrijk wanneer spanning ervoor zorgt dat je niet meer laat zien wat je normaal gesproken kunt.

Bijvoorbeeld wanneer je door spanning:

• veel te dichtbij gaat kijken;
• gehaast beslissingen neemt;
• juist extreem afwachtend wordt;
• informatie mist;
• of na een klein foutje volledig uit je ritme raakt.

Daar kun je tijdens de rijopleiding aan werken.

Voor sommige leerlingen helpt het om examensituaties na te bootsen. Voor anderen helpt structuur, extra uitleg of leren hoe je na een fout gewoon verder rijdt.

Lees hierover ook hoe kun je zenuwen voor je rijexamen verminderen?

Onze ervaring bij Rijschool Butterhuizen

Leerlingen vragen ons regelmatig:

“Hoeveel lessen moet ik nog?”

Maar eigenlijk vinden wij dit een veel betere vraag:

“Wat moet ik nog leren voordat ik zelfstandig genoeg ben voor het examen?”

Daar draait het uiteindelijk om.

We zien leerlingen die technisch heel gemakkelijk met een auto omgaan, maar nog tijd nodig hebben om verder vooruit te kijken en verkeerssituaties zelfstandig te plannen.

Andersom zien we leerlingen die verkeerssituaties uitstekend begrijpen, maar nog wat meer tijd nodig hebben om bepaalde handelingen automatisch uit te voeren.

Iedere leerling ontwikkelt zich anders.

Daarom bestaat er wat ons betreft geen vast aantal lessen waarna iedereen automatisch klaar is.

Richting het examen willen we vooral deze ontwikkeling zien:

zelf kijken → zelf herkennen → zelf voorspellen → zelf een plan maken → zelf beslissen → zelf uitvoeren.

En dat alles natuurlijk veilig en verantwoord.

Wanneer dat steeds constanter lukt en je instructeur tijdens een rit steeds meer kan observeren in plaats van helpen, kom je dicht bij het niveau dat we richting het praktijkexamen willen zien.

Veelgestelde vragen over klaar zijn voor het praktijkexamen

Hoe weet ik of ik klaar ben voor mijn praktijkexamen?

Je komt richting examenniveau wanneer je zelfstandig en veilig kunt rijden, verkeerssituaties tijdig herkent, vooruit plant en je instructeur tijdens een rit nog maar weinig hoeft te helpen.

Hoeveel rijlessen moet je hebben voordat je examen kunt doen?

Er bestaat geen vast aantal rijlessen dat bepaalt wanneer je klaar bent. Het aantal lessen verschilt per leerling. Uiteindelijk zijn je niveau, veiligheid en zelfstandigheid belangrijker dan het aantal lessen.

Moet ik foutloos kunnen rijden voor mijn praktijkexamen?

Nee. Foutloos rijden bestaat eigenlijk niet. Belangrijker is dat je veilig rijdt, risico’s tijdig herkent en eventuele fouten zelfstandig en veilig kunt oplossen.

Hoe weet mijn instructeur dat ik klaar ben?

Je instructeur kijkt onder andere naar voertuigbeheersing, zelfstandigheid, verkeersinzicht, kijkgedrag, risicoherkenning, besluitvorming, planning en hoeveel hulp je tijdens een rit nog nodig hebt.

Kan mijn praktijkexamen al worden aangevraagd als ik nog niet helemaal klaar ben?

Ja. Een praktijkexamen wordt vaak vooruit gepland. Daarbij maakt de rijschool een inschatting van je ontwikkeling en het niveau dat je rond de geplande examendatum kunt bereiken.

Wat als ik zelf eerder examen wil doen?

Bespreek dat met je instructeur en vraag concreet welke onderdelen nog verbeterd moeten worden. Te vroeg examen doen terwijl je nog onvoldoende zelfstandig rijdt, kan uiteindelijk juist tot extra lessen, een herexamen en extra kosten leiden.

Helpt een tussentijdse toets om te bepalen of ik klaar ben?

Een tussentijdse toets kan een nuttig meetmoment zijn. Je krijgt feedback over je rijgedrag en ziet welke onderdelen richting het praktijkexamen nog extra aandacht verdienen.

Wanneer ben ik echt examenklaar?

Een goede graadmeter is dat je instructeur tijdens een complete rit nauwelijks meer hoeft te helpen en jij zelf verkeerssituaties tijdig ziet, begrijpt, oplost en veilig uitvoert.

Tot slot

Klaar zijn voor het praktijkexamen draait niet om een getal.

Niet om 30 lessen.

Niet om 35 lessen.

En ook niet om 40 lessen.

Het draait uiteindelijk om wat jij zelfstandig laat zien achter het stuur.

Kun je vooruitkijken?

Herken je risico’s?

Gebruik je de informatie uit je spiegels?

Kun je voorspellen wat andere weggebruikers mogelijk gaan doen?

Maak je op tijd een plan?

Durf je zelfstandig beslissingen te nemen?

En kun je een minder goed moment zelf herkennen en veilig oplossen?

Dan kom je steeds dichter bij examenniveau.

Bij Rijschool Butterhuizen willen we je daarom niet alleen voorbereiden om een praktijkexamen te halen.

We willen dat je daarna ook zelfstandig, veilig en met vertrouwen de weg op kunt.

Want uiteindelijk is dát waarvoor je leert autorijden.

---