Met de hardop-denkmethode leer je verkeerssituaties eerder herkennen en beter vooruitdenken. Lees hoe deze methode tijdens rijlessen werkt.
Wat is de hardop-denkmethode tijdens rijles?
Kort antwoord: bij de hardop-denkmethode benoem je tijdens het rijden wat je ziet, wat er mogelijk kan gebeuren en wat je daarmee gaat doen. De methode helpt om verkeerssituaties eerder te herkennen, verder vooruit te denken en zelfstandiger beslissingen te nemen.
Je rijdt tijdens je rijles door de stad.
Verderop staat een verkeerslicht, rechts nadert een fietser een kruispunt en een paar auto’s voor je beginnen al af te remmen.
Wat doe je met al die informatie?
Dat is precies waar de hardop-denkmethode tijdens rijles bij kan helpen.
Bij deze methode vertel je tijdens het rijden hardop wat je waarneemt, wat belangrijk kan worden en welk plan je daarbij maakt.
Bijvoorbeeld:
“Verderop wordt het drukker en ik zie remlichten. Ik laat mijn gas alvast los en houd meer afstand.”
Of:
“Ik moet straks rechtsaf. Achter mij rijdt een fietser, dus daar moet ik bij het afslaan rekening mee houden.”
Wij gebruiken deze manier van oefenen tijdens rijlessen vooral wanneer een leerling verkeerssituaties nog te laat herkent, onvoldoende vooruit plant of wel kijkt maar nog te weinig doet met de informatie die hij of zij ziet.
En juist daarin zit volgens onze ervaring de kracht van deze methode.
Wat is de hardop-denkmethode?
De hardop-denkmethode betekent eigenlijk precies wat de naam zegt:
je maakt je denkproces tijdens het autorijden hoorbaar.
Maar alleen opnoemen wat je ziet is niet voldoende.
Het gaat uiteindelijk om de volgende stappen:
Waarnemen → Voorspellen → Evalueren → Beslissen → Handelen
Je kunt daarbij bijvoorbeeld hardop denken:
“Verderop zie ik een zebrapad. Rechts loopt iemand richting de oversteekplaats. Die persoon zou kunnen oversteken. Ik laat daarom mijn gas los en houd rekening met stoppen.”
Daarmee gebeurt veel meer dan alleen kijken.
Je:
- neemt de situatie waar;
- voorspelt wat er mogelijk kan gebeuren;
- beoordeelt wat dat voor jou betekent;
- maakt een beslissing;
- handelt daarna op tijd.
Dat is uiteindelijk precies wat je tijdens zelfstandig autorijden moet kunnen.
Van kijken naar handelen in vijf stappen
De hardop-denkmethode werkt het beste wanneer je niet alleen benoemt wat je ziet, maar ook wat je ermee doet.
1. Waarnemen
Wat zie je?
Een kruispunt? Een fietser? Remlichten? Een verkeerslicht? Een auto bij een uitrit?
2. Voorspellen
Wat zou er kunnen gebeuren?
Kan die fietser oversteken?
Kan die auto wegrijden?
Kan het verkeer verderop tot stilstand komen?
3. Evalueren
Wat betekent dat voor jouw situatie?
Heb je voldoende ruimte?
Moet je snelheid omlaag?
Moet je afstand vergroten?
4. Beslissen
Wat is je plan?
Gas loslaten? Remmen? Wachten? Doorrijden? Van positie veranderen?
5. Handelen
Voer je beslissing vervolgens rustig en op tijd uit.
Praktijktip: hardop denken is niet bedoeld om zoveel mogelijk te praten. Het doel is dat je relevante informatie herkent en daar op tijd een passend plan aan koppelt.
Waarom gebruiken wij de hardop-denkmethode tijdens rijlessen?
In de praktijk zien we regelmatig leerlingen die technisch al behoorlijk kunnen autorijden, maar waarbij het rijden toch nog onrustig verloopt.
Ze kunnen sturen.
Ze kunnen schakelen.
Ze kunnen remmen.
Ze kennen veel verkeersregels.
Maar verkeerssituaties lijken ze soms te overkomen.
Als instructeur zie je bijvoorbeeld al vroeg dat er verderop iets gaat gebeuren, terwijl de leerling daar nog niet op reageert.
Dan ontstaat een belangrijke vraag:
Heeft de leerling het niet gezien, of heeft de leerling het wél gezien maar nog niet goed verwerkt?
Dat verschil is voor een rijinstructeur ontzettend waardevol.
De hardop-denkmethode helpt om daarachter te komen.
Als instructeur hoor je beter hoe een leerling denkt
Normaal gesproken kun je als instructeur niet precies horen wat er in het hoofd van een leerling gebeurt.
Je ziet vooral het resultaat.
Een leerling remt bijvoorbeeld laat voor een rotonde.
Maar waarom?
Heeft de leerling de rotonde te laat gezien?
Was niet duidelijk wie voorrang had?
Was de leerling bezig met schakelen?
Werd de snelheid verkeerd ingeschat?
Of was er simpelweg nog geen plan gemaakt?
Wanneer een leerling hardop denkt, wordt dat veel duidelijker.
Daardoor kan een instructeur veel gerichter helpen.
Je ziet dan niet alleen wat er misgaat.
Je begrijpt beter waarom het misgaat.
Hardop denken helpt om verder vooruit te kijken
Een van de meest voorkomende dingen die wij tijdens rijlessen zien, is dat leerlingen te kort voor de auto kijken.
Wanneer je blik vooral vlak vóór de auto blijft hangen, herken je verkeerssituaties later.
Daarom combineren wij hardop denken graag met ver vooruit kijken tijdens het autorijden.
Een instructeur kan bijvoorbeeld vragen:
“Vertel eens wat je verderop ziet.”
Een leerling antwoordt:
“Een verkeerslicht.”
Dat is een goed begin.
Maar daarna komt de belangrijkste stap:
“En wat betekent dat voor jou?”
Dan wordt het bijvoorbeeld:
“Het verkeerslicht staat rood, dus ik laat mijn gas alvast los.”
Dán wordt de informatie daadwerkelijk gebruikt.
De leerling kijkt niet alleen verder vooruit.
De leerling begint ook eerder met plannen.
Alleen benoemen wat je ziet is niet genoeg
Dit is een belangrijk verschil.
Hardop denken moet geen oefening worden waarbij een leerling alles gaat opnoemen wat hij of zij onderweg tegenkomt.
“Auto. Fietser. Verkeerslicht. Zijweg. Bord. Voetganger.”
Daar heb je uiteindelijk weinig aan.
Het doel is niet om zoveel mogelijk voorwerpen te benoemen.
Het doel is om relevante informatie te herkennen en daar een passende actie aan te koppelen.
Dus liever:
“Verderop komt een onoverzichtelijk kruispunt. Ik haal alvast mijn snelheid eruit zodat ik meer tijd krijg om te kijken.”
dan:
“Kruispunt. Auto. Fietser. Bord.”
De eerste leerling is bezig met verkeersinzicht.
De tweede leerling benoemt vooral wat hij ziet.
Hardop denken en kijktechniek horen bij elkaar
De methode werkt daarom goed bij leerlingen die moeite hebben met hun kijktechniek tijdens het autorijden.
Soms zegt een leerling:
“Maar ik keek wel.”
Dat kan inderdaad zo zijn.
Maar daarna komen twee veel belangrijkere vragen:
Wat heb je gezien?
En:
Wat heb je met die informatie gedaan?
Kijken zonder informatie te verwerken heeft weinig waarde.
Als je in je spiegel kijkt en een fietser ziet, maar vijf seconden later rechtsaf slaat zonder rekening met die fietser te houden, heeft het kijken zijn doel gemist.
Door hardop te benoemen wat je waarneemt en wat dat betekent, wordt de verbinding tussen kijken, denken en handelen sterker.
Praktijkvoorbeeld: rechts afslaan
Stel dat een leerling verderop rechtsaf moet.
Zonder voldoende vooruitdenken zien we soms het volgende:
De leerling rijdt richting de afslag, kijkt vrij laat in de spiegels, ziet plotseling een fietser en moet vervolgens in korte tijd snelheid aanpassen, opnieuw kijken en beslissen.
Met de hardop-denkmethode kan dezelfde situatie zo verlopen:
“Ik moet verderop rechtsaf. Ik kijk alvast wat er achter mij rijdt. Ik zie een fietser. Die kan straks naast mij komen, dus ik blijf hem volgen en pas mijn snelheid aan.”
De verkeerssituatie is hetzelfde.
Het verschil zit in één woord:
planning.
De leerling begint eerder met het oplossen van de situatie.
Praktijkvoorbeeld: een rotonde
Hetzelfde zien we bij rotondes.
Een leerling die weinig vooruit plant, komt soms bijna bij de rotonde voordat het echte denkwerk begint.
Dan moet ineens alles tegelijk:
- snelheid aanpassen;
- kijken;
- verkeer beoordelen;
- schakelen;
- positie bepalen;
- beslissen;
- eventueel richting aangeven.
Met hardop denken kun je dat proces naar voren halen:
“Verderop komt een rotonde. Ik moet de tweede afslag hebben. Ik laat mijn gas los, kijk alvast hoe druk het is en houd rekening met fietsers.”
De handelingen worden hierdoor over meer tijd verdeeld.
En meer tijd betekent meestal meer rust.
Praktijkvoorbeeld: verkeer dat verderop remt
Dit is een goede oefening voor leerlingen die vooral naar hun directe voorligger kijken.
Een instructeur kan vragen:
“Wat zie je verder dan die auto voor je?”
De leerling ontdekt dan bijvoorbeeld dat drie of vier auto’s verderop remlichten aangaan.
Vervolgens kan de leerling benoemen:
“Verderop remt het verkeer. Ik laat nu alvast mijn gas los.”
De leerling reageert daardoor niet pas wanneer de directe voorligger remt.
Dat is anticiperen.
Van reageren naar voorspellen
Dit is eigenlijk de ontwikkeling die we tijdens een goede rijopleiding willen zien.
Een beginnende leerling reageert vooral op verkeerssituaties.
Een verder gevorderde leerling gaat situaties eerder herkennen.
En uiteindelijk wil je dat een leerling leert voorspellen.
Dus niet alleen:
“Die fietser rijdt daar.”
Maar:
“Die fietser nadert het kruispunt en zou straks mijn rijlijn kunnen kruisen.”
Niet alleen:
“Die auto staat bij een uitrit.”
Maar:
“Die bestuurder kan mij misschien niet goed zien en zou kunnen wegrijden.”
Dat vooruitdenken is een belangrijk onderdeel van verkeersinzicht.
Hardop denken laat ook zien wanneer iets juist goed gaat
De hardop-denkmethode gebruiken we niet alleen om fouten te vinden.
Het werkt ook andersom.
Soms denkt een instructeur bijvoorbeeld:
Waarom rijdt deze leerling hier zo langzaam?
Maar wanneer de leerling zegt:
“Het zicht naar rechts is slecht en ik kan nog niet goed zien of er iemand aankomt. Daarom verminder ik mijn snelheid zodat ik straks beter kan kijken.”
dan is duidelijk dat er een bewuste keuze achter zit.
Dat is waardevolle informatie.
De leerling rijdt dan niet onzeker langzaam.
De leerling maakt bewust een veilige keuze.
Wanneer gebruiken wij de hardop-denkmethode?
Niet iedere leerling heeft deze methode evenveel nodig.
Wij gebruiken hem vooral wanneer we merken dat een leerling:
- verkeerssituaties laat herkent;
- te dichtbij kijkt;
- moeite heeft met plannen;
- regelmatig wordt verrast;
- wel kijkt maar informatie onvoldoende gebruikt;
- moeite heeft om zelfstandig beslissingen te nemen;
- steeds dezelfde verkeersfouten maakt;
- moeilijk kan uitleggen waarom een bepaalde keuze is gemaakt.
Ook wanneer een leerling richting het examen gaat maar nog veel bevestiging van de instructeur nodig heeft, kan hardop denken waardevol zijn.
Het helpt om te beoordelen hoe zelfstandig het denkproces inmiddels verloopt en daarmee ook of iemand klaar is voor het praktijkexamen.
Moet je de hele rijles hardop praten?
Nee.
Dat is meestal ook niet nodig.
Het doel is niet dat je een uur lang ieder verkeersbord, iedere fietser en iedere auto benoemt.
De methode kan bijvoorbeeld gedurende een deel van de rijles worden gebruikt of juist in verkeerssituaties die een leerling lastig vindt.
Denk aan:
- drukke kruispunten;
- rotondes;
- stadsverkeer;
- snelweg;
- invoegen;
- uitvoegen;
- complexe voorrangssituaties.
Naarmate het denkproces beter wordt, kan het hardop praten steeds verder worden afgebouwd.
Uiteindelijk moet het namelijk in je hoofd gaan gebeuren.
Van hardop denken naar zelfstandig autorijden
Dat is uiteindelijk het doel van de methode.
In het begin zegt de instructeur misschien:
“Wat zie je verderop?”
Later benoemt de leerling dat zelfstandig.
Daarna denkt de leerling hetzelfde zonder het hardop uit te spreken.
En uiteindelijk gaat dat steeds automatischer.
De ontwikkeling verloopt dan ongeveer zo:
instructeur denkt mee → leerling denkt hardop → leerling denkt zelfstandig
De methode draait dus niet om leren praten tijdens het autorijden.
Het gaat om het ontwikkelen van een vaste denkstructuur die je uiteindelijk zelfstandig gebruikt.
Kan hardop denken helpen bij zenuwen?
Voor sommige leerlingen kan dat zeker helpen.
Wanneer je gespannen bent, kun je tijdens het rijden veel met jezelf bezig zijn.
Doe ik het wel goed?
Wat vindt mijn instructeur?
Was dat fout?
Straks gaat het mis.
Hardop denken kan helpen om de aandacht weer terug te brengen naar de verkeerssituatie.
Wat zie ik?
Wat kan er gebeuren?
Wat moet ik daarmee doen?
Dat kan bijdragen aan meer structuur en rust en daarom soms helpen bij zenuwen voor je rijexamen.
Het is geen wondermiddel. Wanneer examenspanning een grote invloed heeft op het rijden, kan in bepaalde situaties een faalangstexamen bij het CBR worden overwogen.
Hardop denken tijdens het praktijkexamen
Tijdens het praktijkexamen bij het CBR hoef je natuurlijk niet voortdurend hardop te vertellen wat je doet.
De examinator beoordeelt uiteindelijk je rijgedrag.
Het doel van de hardop-denkmethode is juist dat het denkproces vóór het examen zo goed is geoefend dat je verkeerssituaties zelfstandig herkent en oplost.
Sommige kandidaten vinden het prettig om af en toe iets hardop te benoemen, maar de methode is vooral een leermiddel tijdens de rijopleiding.
Het examen draait uiteindelijk om veilig, zelfstandig en verantwoord rijden.
Kan hardop denken fouten tijdens het rijexamen voorkomen?
Geen enkele methode zorgt ervoor dat je nooit meer een fout maakt.
Dat hoeft ook niet.
Een praktijkexamen hoeft niet foutloos te verlopen.
Hardop denken kan wel helpen bij verschillende meest gemaakte fouten tijdens het rijexamen, vooral wanneer die ontstaan door:
- te laat kijken;
- onvoldoende vooruitdenken;
- te laat snelheid aanpassen;
- een verkeerssituatie te laat herkennen;
- geen duidelijk plan maken.
De winst zit daarmee vooral vóór de fout.
Je probeert te voorkomen dat een verkeerssituatie je onverwacht overvalt.
Hardop denken is geen trucje voor het examen
Dit vinden wij belangrijk.
De hardop-denkmethode is niet bedoeld als truc om een examinator te laten horen dat je verkeersinzicht hebt.
Als je zegt:
“Ik zie die fietser.”
maar vervolgens niets met die informatie doet, heeft die zin weinig betekenis.
Verkeersinzicht moet uiteindelijk zichtbaar worden in je rijgedrag.
Je ziet de fietser.
Je begrijpt wat er mogelijk kan gebeuren.
Je past je plan daarop aan.
Dát is verkeersinzicht.
Wat als hardop denken juist onrust geeft?
Niet iedere leerling vindt hardop denken prettig.
Sommige leerlingen worden juist onrustiger wanneer ze tijdens het autorijden veel moeten praten.
Dan moet je de methode niet forceren.
Als instructeur kun je hem ook eenvoudiger gebruiken.
Bijvoorbeeld met één korte vraag:
“Wat wordt straks belangrijk?”
Of:
“Wat is je plan?”
Het doel blijft hetzelfde.
De oefenvorm wordt alleen aangepast aan wat voor die leerling werkt.
Een lesmethode moet de leerling helpen.
De methode zelf mag nooit het doel worden.
Hoe past hardop denken in de hele rijopleiding?
Tijdens je eerste rijles ligt de aandacht meestal nog sterk bij de bediening en het leren aanvoelen van de auto.
Naarmate dat beter gaat, verschuift de aandacht steeds meer naar:
- verkeer;
- kijkgedrag;
- plannen;
- verkeersinzicht;
- zelfstandig beslissen.
Hoe snel dat proces verloopt verschilt per leerling.
Daarom zegt hoeveel rijlessen je gemiddeld nodig hebt voor je rijbewijs nooit precies hoeveel lessen één individuele leerling nodig heeft.
De hardop-denkmethode gebruiken we vooral wanneer een leerling steeds meer verkeerssituaties zelfstandig moet gaan oplossen.
Daarmee vormt de methode een mooie overgang van begeleid rijden naar zelfstandig rijden.
Onze ervaring bij Rijschool Butterhuizen
Wat wij tijdens rijlessen regelmatig merken, is dat leerlingen niet altijd een verkeerde oplossing kiezen.
Het probleem is vaak dat ze te laat beginnen met die oplossing.
Te laat kijken.
Te laat snelheid aanpassen.
Te laat beslissen.
Te laat een plan maken.
Daarom vinden wij de hardop-denkmethode vooral waardevol omdat het denkproces als het ware naar voren wordt gehaald.
Niet pas nadenken wanneer je bijna op het kruispunt staat.
Maar tientallen meters eerder.
Niet pas naar de fietser kijken wanneer je daadwerkelijk rechtsaf gaat.
Maar al op het moment dat je weet dat je straks rechtsaf moet.
Niet pas reageren wanneer je directe voorligger remt.
Maar al anticiperen wanneer je verderop ziet dat het verkeer vertraagt.
Eerder zien betekent eerder denken. En eerder denken betekent meestal rustiger handelen.
Praktijktip van onze rijinstructeurs
Probeer tijdens het rijden niet alles wat je ziet op te noemen.
Stel jezelf liever steeds deze vragen:
Wat zie ik?
Wat kan er gebeuren?
Wat betekent dat voor mij?
Wat is mijn plan?
Wat ga ik doen?
Of korter:
Waarnemen → Voorspellen → Evalueren → Beslissen → Handelen
Dat is uiteindelijk het denkproces dat je zelfstandig wilt leren gebruiken.
Veelgestelde vragen over de hardop-denkmethode
Wat is de hardop-denkmethode tijdens rijles?
Bij de hardop-denkmethode benoemt een leerling tijdens het rijden wat hij of zij ziet, wat er mogelijk kan gebeuren en welk plan daarbij hoort. Het doel is verkeerssituaties eerder te herkennen en bewuster vooruit te denken.
Waarom gebruiken rijinstructeurs de hardop-denkmethode?
De methode geeft een instructeur meer inzicht in het denkproces van de leerling. Daardoor wordt duidelijker waarom een bepaalde keuze wordt gemaakt of waarom een verkeerssituatie te laat wordt opgelost.
Moet je tijdens de hele rijles hardop praten?
Nee. De methode kan tijdelijk of alleen bij bepaalde verkeerssituaties worden gebruikt. Uiteindelijk is het doel dat het denkproces automatisch en zonder hardop praten plaatsvindt.
Helpt hardop denken om beter vooruit te kijken?
Dat kan zeker. Door te benoemen wat je verderop ziet en wat die informatie betekent, train je jezelf om eerder verkeerssituaties te herkennen en erop te anticiperen.
Kan hardop denken helpen tegen zenuwen?
Voor sommige leerlingen wel. Het kan helpen om de aandacht van de spanning terug te brengen naar de verkeerssituatie en naar het maken van een plan.
Moet je tijdens het CBR-examen hardop denken?
Nee. De hardop-denkmethode is vooral een leermethode tijdens de rijopleiding. Tijdens het examen moet uit je rijgedrag blijken dat je verkeerssituaties zelfstandig herkent en veilig oplost.
Werkt de hardop-denkmethode voor iedere leerling?
Niet noodzakelijk. Sommige leerlingen hebben er veel baat bij, terwijl anderen juist onrustiger worden van praten tijdens het rijden. Een goede instructeur past de methode aan de leerling aan.
Tot slot
De hardop-denkmethode klinkt misschien eenvoudig, maar kan tijdens rijlessen ontzettend waardevol zijn.
Niet omdat een leerling moet leren vertellen wat hij of zij doet.
Maar omdat duidelijk wordt hoe een leerling verkeerssituaties verwerkt.
Ziet de leerling de situatie?
Wordt de juiste informatie eruit gehaald?
Wordt er vooruitgedacht?
Wordt er op tijd een plan gemaakt?
En wordt dat plan vervolgens goed uitgevoerd?
Bij Rijschool Butterhuizen gebruiken we deze methode vooral als hulpmiddel wanneer een leerling verkeerssituaties te laat herkent of nog moeite heeft om zelfstandig vooruit te plannen.
Onze ervaring is dat de grootste winst vaak niet zit in sneller handelen.
De grootste winst zit in eerder beginnen met denken.
Want wie eerder kijkt, eerder begrijpt en eerder een plan maakt, hoeft uiteindelijk veel minder op het laatste moment op te lossen.
Waarnemen → Voorspellen → Evalueren → Beslissen → Handelen.
Dat maakt autorijden rustiger, veiliger en uiteindelijk steeds zelfstandiger.